İspanya KAAN Projesine Katılır Mı?

İspanya merkezli bazı savunma sanayi sitelerinde son zamanlarda Türkiye’nin milli muharip uçak projesi KAAN ve TF35000 motoru hakkında İspanya ile ortaklık kurulacağı iddiaları dillendiriliyor. Peki böyle bir ortaklık mümkün mü? Bu sorunun cevabını Savunma Günlüğü Genel Yayın Yönetmeni Aykut Baş’a sorduk. 

Türkiye ve İspanya arasında böyle bir ortaklık söz konusu olabilir mi? 

Pek tabi mümkün olabilir. Ancak bunu iyi değerlendirmemiz gerekiyor. KAAN gibi bir beşinci nesil uçak geliştirmek ve bunun motorunu da kendi imkanın ile geliştirmek isteği kolay birşey değil. Ülkemiz aslında çok büyük bir yükün altına girdi. Zira biz ortaklarımızdan istediğimiz zaman her parçayı kolaylıkla alabilen bir ülke değiliz. Bu gerçek bize tüm parçaları üretme zorunluluğunu getiriyor. Ya da altertatifi olan parçayı sürekli hazırda tutmamızı zorunlu kılıyor. 

Bunun yansımalarını geçmişte iha serüvenimizde çok net bir şekilde gördük. Suriye operasyonlarında Almanya’nın Leopard 2A4 tanklarının kullanılmasına dahi karışmaya çalıştığın da gördük. Karabağ savaşında TB2’lere kamera satmamadıkların da gördük. Altay tankında motor ve güç aktarma organlarında uyguladıkları ambargoda gördük ve dahi nükleer santral inşatlarında bile ambargo nedeniyle geçikmelere neden olduklarını gördük. 

Türkiye’nin güçlenerek bölgesinde lider olması Avrupa için hasta adamın ayağa kalkması demek. Bölgede bastırılamayan ve durdurulamayan bir Türkiye, Avrupa ve ABD çıkarlarını fazlasıyla tehdit edecektir. Tüm bu tablo karşısında da MMU Kaan projesi için muhtemel yurt dışı tedarikçilerinden parça beklemek açıkça aptallık olacaktır. Tüm bu şartlar bize başarmak istiyorsak kendimiz üretmemiz gerektiği gerçeğini dayatıyor. 

Elbette bu üretimi top yekün tek başımıza yapmaya çalışmamız süreci sekteye uğratır ve fazlasıyla yavaşlatır. Bu yolculukta alınacak ön siparişler projenin hayatta kalmasını sağlayacak en önemli unsur. Bunun içinde TUSAŞ’ın büyük oranda çaba sarf ettiğini görebiliyoruz. Gün sonunda uçak elbette üretilecek. Ama bunu Dünya’ya pazarlayabilmek asıl mesele olarak önümüzde duruyor. 

İspanya’nın olası ortaklığı? 

İspanya son dönemde ABD karşıtı bir duruş sergiliyor gibi gözüküyor. Özellikle Filistin meselesinde İsrail ve ABD’ye karşı en şiddetli tepkileri veren ülkelerden ve uluslardan birisi İspanya. İspanyol medyasında yer alan haberler KAAN üzerinden değil KAAN’ın TF35000 motoru üzerinden bir iddianın dillendirildiğini görüyoruz. Burada İspanya’nın yükselen bağımsızlık ve kendi gücünü oluşturma isteği ağır basıyor. Türkiye de bu konuda bir gelişimin çabası içerisinde ve hal böyle olunca iki ulusun birbirine uyumu ve işbirliği daha olası görünüyor. TF35000 motorunun geliştirmesine İspanya katılırsa motor teknolojisinin daha hızlı çözümleneceğine inanıyorum. Üretim katmanlarını yaymamız TUSAŞ üzerindeki yükü de hafifletecektir. Ayrıca İspanya Kaan için Avrupa pazarına giriş bileti de olabilir. Kaldı ki şuanda söz konusu ülke Türkiye ‘den Hürjet temel eğitim uçağı satın alıyor. Bu uçağın Türkiye envanterine girmeden satılmış olması da ayrıca bir başarı öyküsüdür. Aslında bu hamle düşünüldüğünde KAAN’ın da İspanya Hava Kuvvetleri envanterine girme ihtimali hayal olmaktan çıkarak, somut bir gerçekliğe daha fazla yaklaşıyor. Biz gün sonunda tüm kritik bileşenleriyle bize ait bir uçak ortaya koymak istiyoruz. Yerli ve milli olması önemli ancak ortaklıklar kurmakta bu projenin maliyetini dağıtarak finanse edilmesini kolaylaştıracak ve karmaşık üretim sürecinde ek kollar edinmemizi sağlayacaktır. 

Henüz resmi bir durum söz konusu olmasada Hürjet’in yola çıktığı İspanya’da MMU KAAN filolarını görme ihtimalimiz de yok değil. Resmi bir anlaşma yapıldığında projenin de hızı ve kararlılığı artacaktır. 

MMU KAAN için Ortaklık mantıklı mı? 

ABD ve diğer üreticilere baktığımızda uçağın maliyetini düşürmek, üretim sürecini hızlandırmak için farklı ülkeler ile işbirliği yaptıklarını görüyoruz. Bu MMU KAAN içinde olması gereken bir süreç. Elbette uçağı satmak bize kar getirecektir ama alacak ülkelerde en azından bir aşamada işin içinde olup maliyeti düşürmek ve uçağı tanımak ve ihtiyaç halinde üretimine destek olmak isteyecektir. Türkiye yerelleştirme konusunda oldukça başarılı bir ülke. Türk Savunma Sanayi ürettiği ürünleri hedef pazarlarının istekleri doğrultusunda başarılı ve oldukça hızlı bir şekilde yerelleştirebiliyor. Belki KAAN içinde ülkelerin isterleri doğrultusunda bu yerelleştirmeler amacıyla uçağın üretimine dahil edilecek ülkeler olabilir. Doğrudan bir katılımda söz konusu olabilir. Ama yükünü biz göğüsledikten sonra bitmiş bir uçağa ortak olmak isteyen ülkeler illaki olacaktır. İşte buna müsaade etmememiz gerektiğini düşünüyorum. Argesini yapıp seri üretime geçtikten sonra nihai satış ve bakım eğitim gelirlerini paylaşmak akıllıca olmaz.

Nitekim TUSAŞ muhtemel pazarlar içinde o ülkelerde çoktan şirket kurmuş durumda. Buda bize üretim sürecinde mali destek ve parça üretimi desteği sağlayabilecek ülkelere kapımızın açık olduğunu gösteriyor. Ancak dediğim gibi proje seri üretim aşamasına geldiğinde ortak olmak isteyecek ülke daha fazla olacaktır. O vakitte bizim buna göz yummamamız gerekiyor. 

Gün sonunda İspanyol medyasına baktığımızda Kaan için bir katılım olabileceği yönünde içerikler üretiliyor. Bu iddilar Türk medyasında da dillendirilmeye başlayacaktır. İspanya gibi bir ortak projenin gidişatı ve güvenilirliği içinde pozitif bir etki üretir. Türkiye güvenine İspanya güveni de eklendiğinde iki güçlü ulusun ortaya çıkarttığı bir uçak olarak KAAN çok daha fazla görünecektir.