Mekke’den Yükselen Yeni Caydırıcılık Ekseni: Bölgesel Güvenlikte Dönüşüm

7 Ağustos’ta Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke’de imzalanan tarihi “Mekke Ortak Savunma Anlaşması”, bölgesel güvenlik dinamiklerinde yeni bir çağın kapılarını aralıyor. Bu çığır açıcı pakt, katılımcı ülkelerin savunma stratejilerini kolektif caydırıcılık ve karşılıklı müdafaa prensipleri üzerine inşa etmeyi hedefliyor. Anlaşma, savunma alanında koordinasyonu derinleştirmeyi, ortak savunma sanayii projelerine sağlam bir zemin hazırlamayı ve terörle mücadelede eşgüdümü güçlendirmeyi öngörüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imza altına alınan anlaşmanın temel hükmü, üç devletten birine yönelik silahlı bir saldırının, tamamına yapılmış sayılacağı taahhüdüdür. Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu çerçevenin Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesinde tanımlanan meşru müdafaa hakkını teyit ettiğini, hiçbir ülkeyi hedef almadığını ve tüm kardeş ülkelerin katılımına açık olduğunu vurguladı.

Bu trilateral oluşumu özellikle güçlü kılan, her bir ülkenin masaya getirdiği benzersiz yeteneklerin sinerjik birleşimidir. Türkiye, geniş operasyonel deneyimi, NATO’nun en büyük ordularından birine sahip olması ve gelişmiş savunma sanayii ekosistemiyle stratejik bir derinlik katıyor. Suudi Arabistan, Arap dünyasının tek G20 üyesi olarak bölgenin en güçlü ekonomik kaynaklarına sahip ve Vizyon 2030 programı kapsamında kendine yeterli bir savunma sanayii altyapısı kurma hedefiyle ilerliyor. Pakistan ise konvansiyonel askeri kapasitesinin yanı sıra nükleer silaha sahip tek Müslüman ülke olmasıyla denkleme önemli bir stratejik ağırlık kazandırıyor; ancak kamuoyuna açıklanan hükümler, Pakistan’ın nükleer kapasitesini anlaşma kapsamına açıkça dahil etmiyor. Bu güçlü kompozisyon, kolektif caydırıcılığı salt bir söylemden çıkarıp somut, etkili bir kapasite denklemine dönüştürüyor.

Anlaşmanın zamanlaması tesadüfi değil; bölgesel güvenlik tehditlerinin yoğunlaştığı bir döneme denk geliyor. Şubat ayında başlayan İran savaşı sonrasında Suudi Arabistan’ın kritik altyapısı ve petrol tesisleri, İran’ın yanı sıra Husiler ve Iraklı silahlı grupların ardışık İHA ve füze saldırılarına maruz kalmıştı. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, enerji güvenliğini bölgesel bir istikrar meselesi haline getirmişti. Ayrıca, yaklaşık bir yıl önce yaşanan önemli bölgesel olaylar, Körfez ülkelerinin ABD’nin güvenlik garantilerine olan güvenini büyük ölçüde sarsmış, ABD’nin bölgedeki askeri varlığına rağmen bazı saldırıları engelleyememesi kritik bir kırılma noktası yaratmıştı. Bu gelişmeler üzerine Suudi Arabistan ile Pakistan arasında imzalanan savunma anlaşması, şimdi Türkiye’nin katılımıyla daha kapsamlı üçlü bir yapıya evrildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın vurguladığı “bölgesel sahiplenme” vizyonu tam da bu noktada anlam kazanıyor: Bölge güvenliğinin, uluslararası hukuka saygı ve diyalog temelinde bölge ülkeleri tarafından inşa edilmesi; bu süreçte “kolektif caydırıcılık” ise diyalog kanallarını açmak için elzem bir unsur olarak beliriyor. Bu yaklaşım, özellikle İsrail’in bölgesel yayılmacılığı karşısında kolektif bir güvenlik anlayışı tesis ederek, İsrail’in tek taraflı hareket alanını daraltıcı bir “maliyet artırıcı” rol üstleniyor.

Kolektif caydırıcılığın sürdürülebilirliği, arkasındaki sanayii kapasitesine doğrudan bağlıdır. Bu nedenle anlaşmanın ortak savunma sanayii projelerine ve askeri birlikte çalışabilirliğe özel bir başlık ayırması büyük önem taşıyor. Esasında, mevcut ilişkiler sıfırdan kurulmuyor; ancak bu anlaşma “yavaş işleyen çarklara” ciddi bir hız kazandırabilir. Suudi Arabistan, 2023’te Bayraktar AKINCI tipi Türk İHA’ları için Ankara ile bugüne kadarki en büyük savunma ihracat sözleşmesini imzalamış, bu durum Suudi Arabistan – Türkiye ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştu. Türkiye ile Pakistan arasında ise savaş gemisi, mühimmat ve SİHA düzeyinde uzun süredir devam eden ortak projeler bulunuyor. Mekke Anlaşması, bu ikili hatları tek bir stratejik çerçevede birleştirerek derinleştiriyor.

Sektörel yansımanın öncelikle tedarik ve ortak üretim sözleşmeleri üzerinden gelmesi bekleniyor. Suudi Arabistan’ın yerlileştirme hedefleri, ürün satışının ötesinde teknoloji ortaklığı, yerinde üretim hatları ve uzun vadeli bakım-idame yapıları gerektiriyor. Bu model, Türk savunma sanayii için ihracat kaleminden çok daha derin bir ortaklık anlamına geliyor. ROKETSAN gibi Türk savunma şirketleri, bu amaçla Suudi Arabistan’da ofisler açıyor. Bölgedeki çatışmalar sonrası Körfez ülkelerinde yaşanan mühimmat stoku darboğazı, bu işbirliğinin stratejik önemini daha da artırıyor. Örneğin, Reuters’ın aktardığı verilere göre Suudi Arabistan, bir Patriot önleyici stokunun önemli bir kısmını hızlıca tüketmişti. ABD üretimi bu füzelerde yaşanan darboğaz karşısında, Suudi Arabistan’ın Vizyon 2030 kapsamındaki yerli savunma sanayii hedeflerini, teknoloji transferine açık ve muharebede sistemleri kanıtlanmış bir savunma ekosistemine sahip Türkiye ile birlikte okumak büyük önem taşıyor.

Askeri birlikte çalışabilirlik başlığı ise en kalıcı bağı kuran unsurlardan. Komuta-kontrol sistemlerinin, veri bağlantılarının ve eğitim standartlarının uyumlulaştırılması, üç ordunun kriz anında müşterek hareket edebilme kabiliyetini belirleyecek. Bu entegrasyon, aynı zamanda tedarik ilişkisini tek seferlik kontratlardan çıkarıp yapısal bir ortaklığa dönüştürebilir.

Anlaşmanın tam metni henüz yayımlanmamış olsa da, kamuoyuna açıklanan çerçeve ve yetkililerin bilgilendirmeleri, geleceğe dair net bir yön çiziyor. Önümüzdeki dönemde, ortak savunma sanayii projelerinin hangi platformlar üzerinden somutlaşacağı, birlikte çalışabilirlik altyapısının kurumsal çerçevesi, ortak tatbikat ve karargah mekanizmalarının oluşturulup oluşturulmayacağı ve anlaşmanın açık yapısı çerçevesinde hangi bölge ülkelerinin sürece dahil olacağı dikkatle takip edilecek başlıklar arasında yer alıyor. Türkiye açısından Mekke Anlaşması, savunma sanayiinde ulaşılan kabiliyet düzeyinin bölgesel bir güvenlik mimarisine dönüştüğü ilk örneklerden biri olarak tarihe geçiyor.